Cel jest prosty: zmniejszyć przeciągi i poprawić komfort w mieszkaniu, nie wydając fortuny na serwis. Problem w tym, że większość osób nie wie, że w wielu oknach już fabrycznie jest możliwość przełączenia na tryb zimowy, tylko nikt o tym nie mówi przy montażu. Kilka minut pracy przy okuciach potrafi realnie ograniczyć ucieczkę ciepła i hałas z zewnątrz. Warto zrobić to zanim zacznie się sezon grzewczy, bo wtedy od razu widać różnicę na rachunkach. Poniżej opisano konkretnie, jak rozpoznać, czy okno ma taką funkcję, jak je przełączyć i czego nie robić, żeby nie zrujnować uszczelek.

Czym jest tryb zimowy w oknach i co tak naprawdę robi?

W większości nowoczesnych okien PCV, części drewnianych i aluminiowych stosuje się okucia z możliwością regulacji docisku skrzydła do ramy. Potocznie mówi się o tym tryb zimowy (mocniejszy docisk) i tryb letni (słabszy docisk), choć producent w instrukcji zwykle używa określeń typu „regulacja docisku skrzydła”.

Chodzi o ustawienie małych, metalowych „grzybków” lub rolek na krawędzi skrzydła okiennego. W pozycji zimowej są one ustawione tak, żeby listwa zaczepowa mocniej „wciągała” skrzydło do uszczelki. Efekt:

• mniejszy przewiew i przenikanie zimnego powietrza,
• lepsza szczelność akustyczna,
• czasem trochę cięższe domykanie klamki.

Trzeba jednak pamiętać, że mocniejszy docisk to większe obciążenie uszczelek. Zbyt agresywne ustawienie na całą zimę potrafi je przyspieszyć zużycie nawet o kilka sezonów.

Regulacja na tryb zimowy nie naprawi zużytych okien. Poprawi szczelność sprawnych okuć i uszczelek, ale nie zastąpi wymiany starych, sparciałych elementów.

Jak sprawdzić, czy okno ma regulację lato/zima?

Nie każde okno ma tryb zimowy w praktycznym sensie. Najprościej sprawdzić to wzrokowo na krawędzi skrzydła po jego otwarciu.

Na co zwrócić uwagę:

• Po otwarciu okna trzeba spojrzeć na pionową krawędź skrzydła od strony klamki.
• Co kilkadziesiąt centymetrów będą widoczne metalowe bolce/rolki (zaczepy, trzpienie).
• Jeśli na tych rolkach jest nacięcie, kropka, kreska lub sześciokątny otwór na imbus – zwykle oznacza to możliwość regulacji docisku.
• W wielu systemach rolki są mimośrodowe – przekręcając je, zmienia się odległość od ramy, a więc siłę docisku.

Jeśli na okuciu są widoczne oznaczenia typu Roto, Winkhaus, Siegenia, Maco – jest spora szansa na możliwość regulacji. W starszych, bardzo prostych oknach (szczególnie marketowych sprzed kilkunastu lat) tej funkcji może nie być.

Przygotowanie do regulacji okien

Przed przekręcaniem czegokolwiek warto się przygotować, żeby nie uszkodzić okuć i nie porysować profili.

Przydadzą się:

• klucz imbusowy (najczęściej 4 mm, czasem 3 mm),
• mały płaski śrubokręt lub kombinerki (do rolek bez imbusów),
• szmatka lub rękawiczki – okucia bywają zabrudzone smarem i pyłem,
• ewentualnie latarka lub lampka czołowa, jeśli okno jest w ciemnej wnęce.

Warto też:

Otworzyć okno szeroko, najlepiej w pozycji rozwiernej, a nie uchylnej – wtedy dostęp do wszystkich trzpieni jest znacznie lepszy. Przy wysokich oknach balkonowych trzeba uważać, żeby skrzydło nie „ciągnęło” za zawiasy podczas manipulacji (szczególnie przy starszych, ciężkich szybach).

Krok po kroku: jak ustawić okna na tryb zimowy

W większości przypadków regulacja sprowadza się do przekręcenia kilku elementów na krawędzi skrzydła. Warto robić to spokojnie, z wyczuciem.

Regulacja trzpieni mimośrodowych (najpopularniejsze rozwiązanie)

W typowych oknach PCV i wielu drewnianych stosuje się docisk oparty na mimośrodowych rolkach lub „grzybkach”. Sposób postępowania:

1. Zlokalizowanie wszystkich trzpieni
Po otwarciu skrzydła należy przejść wzrokiem po całym obwodzie (szczególnie po stronie klamki i od dołu). Zwykle widocznych jest od kilku do kilkunastu metalowych rolek lub bolców. To one odpowiadają za docisk.

2. Sprawdzenie aktualnego ustawienia
Na większości rolek jest kreska, kropka lub nacięcie. Gdy znak skierowany jest w stronę uszczelki (na zewnątrz) – najczęściej oznacza to najmocniejszy docisk (tryb zimowy). Gdy znak jest skierowany do wnętrza mieszkania – to zwykle pozycja letnia, czyli słabszy docisk. Układ może się nieznacznie różnić między producentami, ale zasada jest podobna: obrót powoduje zmianę odległości rolki od ramy.

3. Przekręcanie rolek
Do rolek z otworem imbusowym używa się klucza (zwykle 4 mm). Rolki gładkie można obrócić szczypcami lub ręką, jeśli się da. W większości systemów:

• obrót o około 90° zmienia położenie z letniego na przejściowe,
• obrót o około 180° daje maksymalny docisk (tryb zimowy).

Najrozsądniej jest nie szaleć od razu z maksimum, tylko ustawić docisk w pozycji pośredniej lub o jedno „oczko” mocniej niż dotychczas. Skażenie „na twardo” wszystkiego od razu może skrócić żywotność uszczelek.

4. Regulacja wszystkich trzpieni
Docisk powinien być mniej więcej równomierny po całym obwodzie. Nie ma sensu regulować tylko jednego bolca przy klamce – wtedy okno będzie „ciągnąć” w innych miejscach. Przekręca się po kolei wszystkie dostępne rolki do tego samego położenia. Wyjątkiem mogą być bardzo problematyczne miejsca (np. narożnik, gdzie zawsze wieje) – tam czasem warto dać minimalnie mocniejszy docisk.

5. Test zamykania
Po regulacji okno trzeba zamknąć i sprawdzić, czy klamka chodzi płynnie. Jeśli trzeba używać dużej siły, to znak, że docisk jest zbyt duży lub któraś rolka jest ustawiona skrajnie i „blokuje” okno. Wtedy warto cofnąć ją o 1/4 obrotu.

Okna z zaczepami bez widocznego mimośrodu

W niektórych tańszych lub starszych oknach stosuje się prostsze zaczepy, które mają ograniczoną regulację lub wcale jej nie mają. Często wyglądają jak zwykłe, stałe bolce bez nacięć i otworów.

Jeśli na bolcu nie ma:

• śladów mimośrodu (nie jest owalny),
• nacięcia/kropki pokazującej pozycję,
• otworu na imbus lub śrubokręt,

to najpewniej jest to element nieruchomy. W takim przypadku nie ma prostego przełącznika lato/zima i jedyne co można zrobić samodzielnie, to delikatna regulacja zawiasów (żeby poprawić przyleganie skrzydła) lub wymiana uszczelek.

Jeżeli jednak zaczep wygląda na mimośrodowy, ale nie reaguje na próbę obrotu, nie powinno się na siłę „męczyć” go kombinerkami. Łatwo w ten sposób uszkodzić okucie, a naprawa może być droższa niż jednorazowy serwis przed sezonem.

Jak sprawdzić, czy okno jest dobrze ustawione na zimę?

Po zakończeniu regulacji warto poświęcić kilka minut na proste testy. Dzięki temu uniknie się sytuacji, w której okno jest „dokręcone” na maksa, ale nadal wieje w jednym miejscu.

Sprawdzenie w praktyce:

• Test kartki papieru – kartkę wkłada się między uszczelkę a skrzydło i zamyka okno. Przy poprawnym docisku kartka powinna dać się wysunąć z lekkim oporem, ale nie zupełnie bez oporu.
• Test dłonią – przy wietrznej pogodzie można przyłożyć dłoń do newralgicznych miejsc (narożniki, okolice klamki). Jeśli czuć wyraźny chłód lub podmuch, warto wrócić do regulacji konkretnych trzpieni.
• Obserwacja klamki – domykanie nie powinno wymagać brutalnej siły. Jeśli trzeba się „zawiesić” na klamce, to znak, że docisk jest zbyt mocny.

Dobrze ustawione okno w trybie zimowym jest odczuwalnie szczelniejsze, ale nadal zamyka się płynnie. Jeśli po kilku dniach uszczelki wyglądają na mocno „spłaszczone”, warto odrobinę zmniejszyć docisk.

Nie ma sensu ustawiać każdego okna identycznie. Warto podejść do każdego skrzydła osobno – te od północnej, przewiewnej strony często potrzebują innego ustawienia niż te od strony osłoniętej balkonu.

Najczęstsze błędy przy ustawianiu trybu zimowego

Większość problemów z regulacją bierze się z pośpiechu lub prób „podkręcenia” wszystkiego na maksimum. Warto unikać kilku typowych pułapek.

Najczęstsze błędy:

• Zbyt duży docisk – powoduje szybsze zużycie uszczelek, ciężką pracę klamki, a czasem nawet deformację skrzydła na przestrzeni lat.
• Regulacja tylko jednego trzpienia – prowadzi do nierównomiernego docisku, przez co okno potrafi „odstawać” w innych miejscach.
• Używanie siły przy regulacji – zacięty mimośród to sygnał, że coś jest nie tak; szarpanie kombinerkami może zakończyć się złamaniem elementu.
• Brak sprawdzenia po regulacji – zamknięte okno „na oko” wygląda dobrze, ale dopiero test kartki/ dłonią pokaże faktyczny efekt.
• Ignorowanie stanu uszczelek – regulacja nie pomoże, jeśli uszczelki są popękane, sparciałe albo wręcz brakuje ich na odcinkach.

W razie wątpliwości lepiej ustawić docisk minimalnie słabszy i ewentualnie później go zwiększyć, niż od razu dusić okno na maksa na całą zimę.

Co jeszcze można zrobić, żeby okna mniej „wiały” zimą?

Tryb zimowy to nie jedyna rzecz, która ma wpływ na komfort w mieszkaniu. Często zestaw prostych działań daje lepszy efekt niż samo „podkręcenie” docisku.

Uszczelki, nawiewniki i drobne poprawki

Jeżeli okna mają już kilka lub kilkanaście lat, wymiana uszczelek potrafi zrobić równie dużą różnicę, co regulacja docisku. Guma z czasem traci elastyczność, kruszy się i przestaje dobrze przylegać. Nowe uszczelki kosztują zwykle ułamek tego, co nowe okna, a montaż jest do ogarnięcia samodzielnie.

Druga sprawa to nawiewniki w oknach. Często uznawane są za „winnego” przeciągów, podczas gdy ich zadaniem jest kontrolowana wymiana powietrza. Zasłanianie ich taśmą na zimę bywa kuszące, ale może prowadzić do problemów z wilgocią i pleśnią. Zamiast całkowitego zaklejania, lepiej wyregulować ich przepływ lub częściowo przymknąć (jeśli mają regulację).

Przy bardzo starych lub źle zamontowanych oknach można rozważyć dodatkowe:

• uszczelki samoprzylepne do ramy,
• uszczelnianie ościeża (pianka, silikon), jeśli wieje spod parapetu lub z boków,
• podklejenie listew przy szybach, jeśli są nieszczelne.

Warto traktować tryb zimowy jako element całego zestawu działań, a nie magiczny przełącznik, który sam załatwi wszystkie problemy z komfortem cieplnym.

Podsumowanie: kiedy i jak często regulować tryb zimowy?

W typowym mieszkaniu lub domu wystarczy ustawić docisk raz w roku, na przełomie jesieni i zimy. Przekręcanie rolek co kilka tygodni nie ma większego sensu, chyba że pojawią się wyraźne problemy (np. po silnych mrozach lub pracach przy oknach).

Najrozsądniejszy schemat to:

• jesienią – delikatne zwiększenie docisku w stosunku do lata,
• zimą – ewentualna korekta w najbardziej przewiewnych oknach,
• wiosną – powrót do ustawień bardziej „letnich”, żeby uszczelki odetchnęły.

Dobrze ustawione okno w trybie zimowym nie musi być „zakręcone na beton”. Wystarczy, że przestanie niepotrzebnie przepuszczać zimne powietrze i hałas, a jednocześnie będzie pracować lekko i bez szarpania klamki. Zrobienie tego samodzielnie zwykle zajmuje kilkanaście minut na całe mieszkanie, a efekty czuć przy każdym chłodniejszym wieczorze.